Με λίγα λόγια
- Είναι η πιο συχνή αιτία αραίωσης των μαλλιών, σε άνδρες και σε γυναίκες.
- Τα μαλλιά δεν «πέφτουν» ξαφνικά. Κάθε νέα τρίχα βγαίνει λίγο πιο λεπτή και πιο κοντή από την προηγούμενη.
- Οφείλεται στον συνδυασμό κληρονομικότητας και ευαισθησίας της ρίζας στις ανδρογόνες ορμόνες, όχι σε «πολλές ορμόνες».
- Υπάρχουν θεραπείες με τεκμηρίωση. Δουλεύουν καλύτερα όσο νωρίτερα ξεκινούν.
- Τα συμπληρώματα διατροφής δεν θεραπεύουν την ανδρογενετική αλωπεκία. Έχουν θέση όταν υπάρχει έλλειψη που επιβαρύνει την εικόνα.
Τι είναι η ανδρογενετική αλωπεκία
Η ανδρογενετική αλωπεκία είναι η πιο συχνή μορφή αραίωσης των μαλλιών. Στους άνδρες είναι γνωστή ως «ανδρικού τύπου φαλάκρα» και στις γυναίκες ως «γυναικείου τύπου τριχόπτωση». Είναι πολύ συχνή: σε κάποιον βαθμό αφορά περίπου τους μισούς άνδρες έως την ηλικία των 50 ετών και ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών, κυρίως μετά την εμμηνόπαυση.
Δεν είναι ασθένεια με την έννοια της λοίμωξης ή της φλεγμονής. Είναι μια προοδευτική αλλαγή στον τρόπο που λειτουργούν οι ρίζες των μαλλιών σε συγκεκριμένες περιοχές του κεφαλιού. Επηρεάζει όμως συχνά την αυτοπεποίθηση, και αξίζει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα.
Τι συμβαίνει στη ρίζα της τρίχας
Κάθε τρίχα περνά από έναν κύκλο. Για 2 έως 6 χρόνια μεγαλώνει (φάση ανάπτυξης). Ακολουθούν λίγες εβδομάδες μετάβασης και περίπου 3 μήνες ηρεμίας, στο τέλος των οποίων η τρίχα πέφτει και τη θέση της παίρνει μια καινούργια. Γι’ αυτό είναι φυσιολογικό να χάνουμε καθημερινά αρκετές δεκάδες τρίχες, συνήθως έως περίπου 100.
Στην ανδρογενετική αλωπεκία οι ρίζες σε ορισμένες περιοχές είναι γενετικά ευαίσθητες στη διυδροτεστοστερόνη (DHT). Η DHT είναι μια ισχυρή μορφή τεστοστερόνης που παράγεται τοπικά με τη βοήθεια ενός ενζύμου, της 5α-αναγωγάσης. Η ορμόνη υπάρχει και στους άνδρες και στις γυναίκες. Τα επίπεδά της στο αίμα είναι συνήθως φυσιολογικά. Η διαφορά είναι στην ευαισθησία της ρίζας.
Σε κάθε νέο κύκλο η φάση ανάπτυξης γίνεται λίγο πιο σύντομη και η ρίζα λίγο πιο μικρή. Το αποτέλεσμα ονομάζεται σμίκρυνση (miniaturization): οι τρίχες γίνονται πιο λεπτές, πιο κοντές και πιο ανοιχτόχρωμες, μέχρι που κάποιες μοιάζουν με χνούδι. Το τριχωτό δεν «αδειάζει» επειδή πέφτουν περισσότερες τρίχες, αλλά επειδή όσες ξαναβγαίνουν καλύπτουν όλο και λιγότερο.
Η κληρονομικότητα: από τη μητέρα ή από τον πατέρα;
Ένας από τους γνωστούς γενετικούς παράγοντες βρίσκεται στο χρωμόσωμα Χ, που οι άνδρες κληρονομούν από τη μητέρα τους. Από εκεί προέρχεται η γνωστή φράση «κοίτα τον παππού από τη μεριά της μητέρας σου». Στην πραγματικότητα όμως η ανδρογενετική αλωπεκία σχετίζεται με πολλά γονίδια και κληρονομείται και από τις δύο πλευρές της οικογένειας. Το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει την πιθανότητα, αλλά δεν προβλέπει με ακρίβεια πότε και πόσο θα εκδηλωθεί.
Πώς φαίνεται στους άνδρες και στις γυναίκες
Στους άνδρες
Συνήθως ξεκινά με υποχώρηση στους κροτάφους, ώστε η γραμμή των μαλλιών να παίρνει σχήμα «Μ», ή με αραίωση στην κορυφή. Με τα χρόνια οι δύο περιοχές μπορεί να ενωθούν. Τα πλάγια και το πίσω μέρος του κεφαλιού συνήθως διατηρούνται, γιατί εκεί οι ρίζες δεν είναι ευαίσθητες στη DHT. Γι’ αυτό από εκεί παίρνονται οι τρίχες στη μεταμόσχευση.
Στις γυναίκες
Η εικόνα είναι συνήθως διαφορετική. Η μπροστινή γραμμή των μαλλιών μένει συνήθως στη θέση της και η αραίωση είναι διάχυτη στο πάνω μέρος του κεφαλιού. Το πρώτο σημάδι είναι συχνά η χωρίστρα που φαίνεται πιο φαρδιά, η αλογοουρά που γίνεται πιο λεπτή ή το τριχωτό που διακρίνεται κάτω από δυνατό φως. Μπορεί να ξεκινήσει σε οποιαδήποτε ηλικία μετά την εφηβεία, αλλά γίνεται πιο συχνή μετά την εμμηνόπαυση.
Πώς ξεχωρίζει από άλλες αιτίες τριχόπτωσης
Η ανδρογενετική αλωπεκία εξελίσσεται αργά, μέσα σε μήνες ή χρόνια. Δεν είναι η μόνη αιτία τριχόπτωσης, και συχνά συνυπάρχει με κάποια άλλη:
- Τελογενής τριχόπτωση: έντονη, διάχυτη πτώση που ξεκινά απότομα, συνήθως 2 με 3 μήνες μετά από πυρετό, χειρουργείο, τοκετό, αυστηρή δίαιτα ή έντονο στρες. Τα μαλλιά πέφτουν «στη βούρτσα και στο ντους». Η σμίκρυνση δεν είναι το κύριο χαρακτηριστικό της.
- Γυροειδής αλωπεκία: στρογγυλά «μπαλώματα» χωρίς τρίχες, που εμφανίζονται ξαφνικά.
- Τριχόπτωση με κοκκινίλα, λέπια, κνησμό ή πόνο στο τριχωτό χρειάζεται εξέταση, γιατί μπορεί να οφείλεται σε φλεγμονώδη πάθηση.
Πότε να απευθυνθείτε σε δερματολόγο
- Η τριχόπτωση είναι ξαφνική, έντονη ή γίνεται σε «μπαλώματα».
- Υπάρχει κοκκινίλα, λέπια, κνησμός, πόνος ή πληγές στο τριχωτό.
- Είστε γυναίκα και η αραίωση συνοδεύεται από ακανόνιστη περίοδο, ακμή ή αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο. Αυτά μπορεί να δείχνουν ορμονική διαταραχή, όπως σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
- Η αραίωση ξεκίνησε σε πολύ νεαρή ηλικία ή προχωρά γρήγορα.
- Θέλετε να ξεκινήσετε θεραπεία. Η επιλογή και η παρακολούθησή της γίνονται από γιατρό.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Ο δερματολόγος συνήθως θέτει τη διάγνωση από το ιστορικό και την κλινική εικόνα. Πολύ χρήσιμη είναι η τριχοσκόπηση, μια εξέταση με ειδικό μεγεθυντικό φακό που δείχνει πόσο διαφέρει το πάχος των τριχών μεταξύ τους. Η μεγάλη ποικιλία στο πάχος είναι χαρακτηριστικό σημάδι σμίκρυνσης.
Στις γυναίκες, και όταν η εικόνα δεν είναι τυπική, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος, όπως φερριτίνη (αποθήκες σιδήρου), TSH (θυρεοειδής) και, αν υπάρχουν σημάδια, ορμονικό έλεγχο. Ο σκοπός είναι να εντοπιστούν παράγοντες που επιβαρύνουν την τριχόπτωση και διορθώνονται.
Θεραπείες με πραγματική τεκμηρίωση
Η ευρωπαϊκή κατευθυντήρια οδηγία για την ανδρογενετική αλωπεκία ξεχωρίζει τις θεραπείες με την πιο ισχυρή τεκμηρίωση:
- Τοπική μινοξιδίλη (διάλυμα ή αφρός), σε άνδρες και γυναίκες. Βοηθά τις ρίζες να μένουν περισσότερο στη φάση ανάπτυξης. Χρειάζεται καθημερινή εφαρμογή, και το αποτέλεσμα φαίνεται μετά από 3 έως 6 μήνες. Τις πρώτες εβδομάδες μπορεί να υπάρξει παροδική αύξηση της πτώσης, καθώς οι παλιές τρίχες δίνουν τη θέση τους σε νέες.
- Φιναστερίδη από το στόμα, στους άνδρες. Μειώνει την παραγωγή DHT. Είναι φάρμακο με συνταγή, και ο γιατρός θα συζητήσει μαζί σας τα πιθανά οφέλη και τις παρενέργειες. Δεν χορηγείται σε γυναίκες που μπορεί να μείνουν έγκυες.
Υπάρχουν και άλλες επιλογές, που αποφασίζονται από τον δερματολόγο ανάλογα με την περίπτωση: για παράδειγμα ορισμένα φάρμακα σε χαμηλή δόση, αντιανδρογόνα για επιλεγμένες γυναίκες, θεραπείες στο ιατρείο και η μεταμόσχευση μαλλιών. Για ορισμένες από αυτές η τεκμηρίωση είναι ακόμη περιορισμένη.
Δύο πράγματα ισχύουν για όλες τις θεραπείες. Πρώτον, χρειάζονται συνέπεια: αν διακοπούν, η αραίωση συνήθως συνεχίζει από εκεί που είχε σταματήσει. Δεύτερον, ο χρόνος μετράει: οι ρίζες που έχουν μικρύνει πρόσφατα ανταποκρίνονται καλύτερα από περιοχές που είναι αραιές εδώ και πολλά χρόνια.
Τι δεν προκαλεί ανδρογενετική αλωπεκία
- Το συχνό λούσιμο. Οι τρίχες που βλέπετε στο ντους θα έπεφταν έτσι κι αλλιώς.
- Τα καπέλα, τα κράνη και το τζελ.
- Το χτένισμα και το στέγνωμα με τον συνηθισμένο τρόπο. Πολύ σφιχτά χτενίσματα για μεγάλο διάστημα μπορούν όμως να προκαλέσουν άλλου τύπου τριχόπτωση, την αλωπεκία από έλξη.
Ο ρόλος της διατροφής και των συμπληρωμάτων
Θα είμαστε ειλικρινείς: η ανδρογενετική αλωπεκία δεν οφείλεται σε έλλειψη βιταμινών, και κανένα συμπλήρωμα διατροφής δεν την αντιστρέφει. Ελλείψεις όπως χαμηλή φερριτίνη, χαμηλή βιταμίνη D ή ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μπορούν όμως να επιβαρύνουν την τριχόπτωση και να κάνουν την αραίωση πιο εμφανή. Αυτό ισχύει κυρίως στις γυναίκες. Η σωστή σειρά είναι πρώτα εξετάσεις, για να φανεί αν υπάρχει πραγματική έλλειψη, και μετά διόρθωση.
Ορισμένα θρεπτικά συστατικά, όπως ο ψευδάργυρος, το σελήνιο και η βιοτίνη, συμβάλλουν στη διατήρηση της φυσιολογικής κατάστασης των τριχών, σύμφωνα με τους εγκεκριμένους ισχυρισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μπορούν να είναι μέρος ενός προγράμματος φροντίδας, όχι υποκατάστατο της θεραπείας που θα προτείνει ο γιατρός.
Μια πρακτική προσοχή: η βιοτίνη σε υψηλές δόσεις μπορεί να αλλοιώσει τα αποτελέσματα ορισμένων εξετάσεων αίματος, όπως του θυρεοειδούς και ορισμένων ορμονών. Αν παίρνετε βιοτίνη, ενημερώστε τον γιατρό και το εργαστήριο πριν από την αιμοληψία. Συνήθως συστήνεται διακοπή λίγες ημέρες πριν.
Πού ταιριάζουν τα FOLLACTIV™
Δίπλα στη θεραπεία που θα αποφασίσει ο δερματολόγος, η σειρά προτείνει το COMPLETE ως βάση, με τα δομικά υλικά της τρίχας, και, όταν η αραίωση έχει ορμονικό μοτίβο, τον συνδυασμό COMPLETE + PROTECT. Δεν αντικαθιστούν τη θεραπεία. Είναι η διατροφική υποστήριξη της νέας τρίχας που αναπτύσσεται. Το τεστ μαλλιών προτείνει τον συνδυασμό που ταιριάζει σε εσάς.
Το βασικό μήνυμα
Η αραίωση που προχωρά σιγά σιγά δεν είναι «αναπόφευκτη μοίρα», ούτε κάτι για το οποίο φταίτε εσείς. Είναι μια συχνή, γνωστή κατάσταση με θεραπείες που έχουν μελετηθεί. Όσο νωρίτερα την αναγνωρίσετε και μιλήσετε με έναν δερματολόγο, τόσο περισσότερες επιλογές έχετε. Μια απλή συνήθεια βοηθά πολύ: φωτογραφίζετε το τριχωτό με το ίδιο φως κάθε 3 μήνες, για να βλέπετε αντικειμενικά την πορεία.
Πηγές
- Kanti V, Messenger A, Dobos G, et al. Evidence-based (S3) guideline for the treatment of androgenetic alopecia in women and in men – short version. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32(1):11–22.
- Lolli F, Pallotti F, Rossi A, et al. Androgenetic alopecia: a review. Endocrine. 2017;57(1):9–17.
- Ho CH, Sood T, Zito PM. Androgenetic Alopecia. In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012 της Επιτροπής για τους επιτρεπόμενους ισχυρισμούς υγείας (βιοτίνη, ψευδάργυρος, σελήνιο: διατήρηση φυσιολογικής κατάστασης των τριχών).
- U.S. Food and Drug Administration. Biotin (Vitamin B7): Safety Communication – May Interfere with Lab Tests. 2017, ενημέρωση 2019.